Ўрта махсус касб-ҳунар таълими ҳақида тушунча

Ўрта махсус таълим касб-ҳунар таълимининг бир шакли бўлиб, асосий мақсади ишлаб чиқаришнинг биринчи бўғинидаги ташкилотчи ва иш бошқарувчиларни, олий тоифали мутахассисларнинг ёрдамчиларини, юқори малака ва кўникмаларни талаб қилувчи  маълум бир турдаги ишни мустақил бажара олувчи ўз ишининг усталарини бўлган – техник, агроном, бошланғич синф ўқитувчилари, фельдшер, стоматолог, концертмейстер каби мутахассисларни тайёрлашдан иборатдир. Ўрта махсус таълим мутахассислари қаторига касбий тайёргарликнинг юқори босқичи талаб этиладиган балет, цирк артистлари, айрим бадиий мутахассислар ҳам киради.

Ўрта махсус таълим умумий ўрта таълимда амалий ва назарий билимлар билан бир қаторда  касб-ҳунарга оид бўлган малака ва кўникмаларни маълум бир соҳада ривожлантиришга қаратилган.

Бўлажак мутахассисларга таълим муассасаси ва ўзларига маъқул касбни танлашда ёрдам бериш учун эътиборингизга қуйидаги касб-ҳунар тайёрлов йўналишлари, касблар ва ихтисосликлар умумдавлат таснифлагичини ҳавола қилмоқдамиз.

Ўрта махсус касб-ҳунар таълими

Уч йилга мўлжалланган мажбурий ўрта махсус касб-ҳунар таълими(ЎМКҲТ) узлуксиз таълим тизимининг мустақил кўриниши ҳисобланади. У Ўзбекистон Республикасининг “Таълим тўғрисидаги қонун” ва “Кадрлар тайёрлаш миллий дастури” асосида амалга оширилади.

Ўрта махсус касб-ҳунар таълими 2009 йилдан бошлаб мажбурий ҳисобланиб, умумий ўрта таълим мактабининг битирувчилари хоҳишларига биноан ўқиш йўналишини – академик лицей ёки касб-ҳунар коллежини танлайдилар. Ўрта махсус касб-ҳунар таълими битирувчиларни меҳнат бозорида ўз ўринларини топишлари учун аниқ бир йўналишда ҳам умумтаълим фанлари бўйича билим бериб, ҳам касб-ҳунар таълимини беради.

Умумий ўрта таълим негизида ҳар бир битирувчи ўқиш йўналиши бўйича ёки касб-ҳунар таълими коллежини, ёки академик лицейни танлаши мумкин.

Ўрта махсус касб-ҳунар таълими кундузги кўринишда икки йўналишда академик лицейларда ва касб-ҳунар коллежларида амалга оширилади.

Касб-ҳунар коллежлари касб таълими билан бир қаторда академик лицейлар каби  ўрта махсус таълим ҳам бериб, бу кейинчалик ёки узлуксиз таълимни давом эттириш, ёки бўлмасам мутахассислиги бўйича иш билан шуғулланиш имконини беради.

Академик лицей –ўқиш уч йилга мўлжалланган ўрта махсус йўналтирилган ўқув даргоҳи бўлиб, давлат таълим стандартига мос равишда ўқувчиларнинг билимлари ақлий салоҳиятини оширишга қаратилган, уларнинг имкониятлари ва қизиқишлари асосида йўналтирилган ҳолда чуқурлаштириб берилади. Академик лицейларда ўқувчилар таълим йўналишини ихтиёрий равишда- гуманитар, табиий фанлар йўналиши тарзида танлайдилар.

Академик лицейлар олий ўқув юртлари қошида очилган бўлиб, қоидага мувофиқ асосий эътибор олий ўқув юртларининг юқори малакали ўқитувчиларини лицейдаги ўқув жараёнига жалб этиш, керак бўлса ОЎЮнинг тажриба майдонлари, кутубхоналаридан лицей ўқувчиларининг фойдаланишлари учун шарт-шароит яратиб беришдан иборатдир.

Академик лицейдаги йўналтирилган, чуқурлаштирилган ўқув жараёнига зарур бўлса илмий – тадқиқот муассасалари ҳам жалб қилинади. Бундай ҳолатларда Олий ва Ўрта махсус касб-ҳунар таълими Вазирлигининг рухсати билан келишилган тарзда иш олиб борилади.

Касб-ҳунар коллежлари – ўрта махсус ва касб таълимини берадиган ўқув даргоҳи бўлиб, унда уч йил мобайнида таълим олинади. Давлат таълим стандартларига мувофиқ коллежда умумий ўрта таълим ва чуқурлаштирилган ҳолда касб-ҳунар ўргатилиб, малака шакллантирилади. Коллеж битирувчилари йўналишлари асосида бир ёки бир нечта касбни эгаллашлари мумкин.

Касб-ҳунар коллежлари учун  маҳаллий ҳокимиятнинг бажарувчи органлари томонидан ривожланган корхона ёки муассасалардан васийлар тайинланади. Шунингдек, коллеж йўналишига мос  йўналишга эга бўлган олий ўқув юрти томонидан васийлик қилинади.

Ўқув муассасасининг мақсади ўрта-махсус касб-ҳунар таълими беришдир

Коллежда таълим тизимининг дуаль тизими асосида икки томонлама касб ва таълим дастурлари асосида билим берилади.

Академик лицей ва касб-ҳунар коллежларида умумий ўрта таълим ва касб таълими дастурлари қуйидаги тарзда қўлланади:

• Учта босқичда.
• Ҳар бир босқичда ўқув жараёни ниҳоясига етгач, ўқувчиларнинг билимларини текшириш мақсадида назорат ўтказилади.
• Ўқув йили икки семестрдан иборат ҳамда ўқув таътиллари 10 ёки 12 ҳафта давом этади.
• Ўқувчилар гуруҳларга ўқитиш курслари, йўналишлари асосида ажратилади.
• Академик лицей ва касб-ҳунар коллежлари учун аудитория машғулотлари учун академик соат 40 минут қилиб белгиланган. Зарурат юзасидан машғулотлар жуфтлик соатларга бирлаштирилиши мумкин.

Ўрта махсус, касб-ҳунар таълими муассасалари битирувчиларига ўрта махсус, касб-ҳунар таълими олганлиги ҳақидаги қуйидаги намунада  диплом берилади:

• Академик лицейлар учун фанлар ўқитилганлигини йўналишини кўрсатилгани ҳолда.
• Касб-ҳунар коллежлари учун мутахассислиги буйича эгаллаган малакасини кўрсатилган ҳолда.

Ўрта махсус касб-ҳунар таълими муассасалари ҳақида қисқача статистик маълумот